Gaztelugatxeko Doniene

Gaztelugatxe Bermeoko udalerrian dagoen penintsula-itxurako haitz ikusgarria da, Matxitxako lurmuturraren eta Bakioren artean, Kantauri itsasoan. Gailurrean, itsas mailatik 80 metrora, San Joaneri eskainitako ermita txiki bat dago. Bertara iristeko harkaitzean zizelkatutako 241 eskailera-maila igo behar dira. Ingurunea Monumentu Naturala da, eta Urdaibaiko Biosfera Erreserbaren mendebaldeko atea ere bada.

Lekuaren eta itsasoaren arteko lotura sakona eta aspaldikoa da. Erdi Arotik, arrantzaleak eta marinelak ermitara erromes joan izan dira, bereziki ekainaren 24an, San Joan egunean; egun hori Euskal Kostalde osoko jendetsuena izaten da. Arrantzarekin lotutako erritualek ere bizirik diraute gaur egun: adibidez, hegaluzearen kanpainaren hasieran, ontziek haitzaren aurrean hiru bira egiten dituzte baborretik eta beste hiru estriborretik, tokiko arrantzaleen tradizioaren parte gisa.

Bere izenak bi interpretazio izan ditzake euskaraz: gaztelu-aitz («gazteluaren haitza») edo gaztelu gaitz («iristeko zaila den gaztelua»). 2017an, gainera, Juego de Tronos telesailaren zazpigarren denboraldiko eszenatoki izan zen, non Rocadragón gisa irudikatu baitzuten.